Hulpmiddelen en verzorgingsmateriaal


Aandacht voor het welzijn van de zorgbehoevende persoon, de mantelzorger en de hulpverlener

Godelieve heeft kanker. Ze is niet goed meer te been en brengt vele uren van de dag in haar bed door. Haar man heeft de woonkamer daarom aangepast aan haar ziektetoestand en zo ingericht dat Godelieve niets van het gezinsgebeuren in de woonkamer moet missen. Vanuit haar ziekenbed kan zij door het raam de tuin inkijken. Ze ziet haar kinderen spelen en de seizoenen veranderen. Naast haar staat een radiocassetterecorder waardoor zij naar de radio of naar ingesproken boeken kan luisteren. Ook al komt ze niet vaak meer uit bed, toch wordt Godelieve nog elke ochtend aangekleed: een frisse bloes, een makkelijk zittende broek of jurk. Ze ziet er verzorgd uit en voelt zich daardoor ook beter. Het is ook voor de verzorgers en huisgenoten prettiger en vrienden ontvangen blijft zo een aangename gebeurtenis.

Een goede verzorging, aangepast verzorgingsmateriaal en de juiste hulpmiddelen bepalen sterk het welzijn van de zorgbehoevende persoon, de mantelzorger en de hulpverlener. Het uitgangspunt is steeds: ‘Wat is het beste voor de zorgbehoevende persoon en voor mezelf?’

Welzijn is meer dan enkel lichamelijk gezond zijn, het houdt ook een zeker psychisch welzijn in. En daarin zit net de meerwaarde van thuiszorg. Thuis kan men een hobby uitoefenen, mensen ontmoeten, lezen en leren, zich gerespecteerd voelen, waardig behandeld worden,… Dergelijke aspecten dragen ertoe bij dat de zorgbehoevende persoon zich beter voelt en dat hij graag thuis is en blijft.

Gezondheidsregels zijn in de thuiszorg daarom erg belangrijk. Terecht zijn zorgbehoevende personen erg gevoelig voor wat met hun lichaam gebeurt, zeker wanneer lichaamscontact hun voornaamste communicatiemiddel is geworden. Zorgverleners dienen dus erg aandachtig te zijn voor de fysieke en psychische gezondheidstoestand van de zorgbehoevende persoon.

Een goede algemene hygiėne van het lichaam komt dan ook op de eerste plaats. Een goede mond- en tandverzorging kan bijvoorbeeld veel ellende en infecties voorkomen. Ook wanneer de zorgbehoevende persoon sondevoeding of enkel vloeibaar voedsel krijgt, blijft mond- en tandverzorging nodig. Vraag hiervoor advies aan uw verpleegkundige of huisarts. Voor kinderen kan een elektrische tandenborstel een praktische oplossing zijn. Daarnaast mag de verzorging van handen en voeten (goed wassen en afdrogen, verzachtende crčme gebruiken, nagels goed en tijdig bijknippen,…) niet verwaarloosd worden. Comfortabel schoeisel is onontbeerlijk voor mensen die niet meer mobiel zijn. Net als iedereen zal de persoon zich beter voelen wanneer hij netjes gewassen, gekleed en gekapt is. Blijf bij de verzorging steeds de persoon die u verzorgt respecteren. Kleed of kap hem niet anders dan hij dat zelf zou doen. Vraag de persoon, zolang hij zelf kan kiezen, welke kleren hij wil aantrekken. En laat hem ook eens in de spiegel kijken. In sommige gevallen zal men een compromis moeten zoeken tussen comfort en hygiėne.

Als mantelzorger moet u ook goed voor uzelf, uw gezondheid en uw levenshygiėne zorgen. Dit komt niet alleen uzelf, maar ook de zorgbehoevende persoon ten goede. Niet zelden hebben mantelzorgers de neiging zichzelf en hun eigen welzijn wat te verwaarlozen. De zorg voor de zorgbehoevende persoon slorpt hen helemaal op. Op termijn heeft dit echter negatieve gevolgen, zowel voor henzelf als voor de persoon die zijn verzorger ziet ‘wegkwijnen’.

Cursussen volgen, hef- en tiltechnieken leren, contact opnemen met andere mantelzorgers, professionele instanties en vrijwilligers inschakelen, zijn ook manieren om goed voor uzelf te zorgen. Even belangrijk is het om, wanneer u zich psychisch of lichamelijk niet zo goed voelt, hulp te zoeken bij uw partner, familie, een vertrouwenspersoon of een professionele hulpverlener (bijvoorbeeld een psycholoog, een maatschappelijk werker, huisarts,…) Respecteer de grenzen van uw draagkracht (zie rubriek ‘3.5 Draagkracht en draaglast’). Een goede werkorganisatie vanuit ergonomisch standpunt is eveneens nuttig. Als het voor een goede verzorging en voor het voorkomen van klachten bij de mantelzorger noodzakelijk is dat er kleine veranderingen in het huis gebeuren, bijvoorbeeld het verplaatsen van meubilair, dan moet dat zeker besproken worden.


Hulpmiddelen zijn noodzakelijk

In de thuiszorg zijn twee elementen belangrijk om ouderen, personen met een handicap of een chronische ziekte bij te staan. Hulpmiddelen en aanpassingen en ondersteuning of assistentie door het sociaal netwerk zijn noodzakelijk om ondersteuning te bieden aan de patiėnt. Hoe meer hulpmiddelen waarover hij beschikt, hoe minder steun van het netwerk noodzakelijk is en hoe zelfstandiger de patiėnt kan leven. Het is heel belangrijk dat hij zich veilig voelt. Op deze manier voelt de omgeving zich ook veilig. Als dit niet het geval is, ontstaat er een gevaar van betutteling.

  1. Het juiste hulpmiddel

    Frieda, 54, heeft ALS en kan één jaar na de diagnose niet meer praten of haar handen gebruiken. Mits ondersteuning kan ze stappen maar ook haar benen zijn niet meer krachtig. Om te communiceren heeft ze een letterbord nodig. Daarop worden de letters aangewezen en zo de woorden gevormd om te praten. Sinds kort heeft ze nu ook een echte ‘spraakcomputer’ een zgn. ComUnic. Dit is een krachtig draagbaar computertje, dat ze over haar schouder draagt, waarmee ze door middel van een klein schakellaartje dat ze aanduwt met haar kin, haar spraakcomputer kan bedienen. Dit ondersteunend communicatieapparaat laat toe om weer verhalen te vertellen, aan te gegeven waar er problemen zijn of duidelijke boodschappen uit te spreken. Ze verstuurt zelfs e-mailberichtjes. Dit is een onmisbaar toestel geworden. Niet meer kunnen praten vindt ze het ergste wat haar kon overkomen. Dit toestel, dat terugbetaald werd door het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap, is een enorme ondersteuning voor haar.

    Heel wat problemen kunnen ook op een goedkope manier worden opgelost. Een dosis creativiteit en handigheid komen zeker van pas! Meer hierover kan u lezen in rubriek ‘8.4 Handige tips’. Als u op zoek gaat naar het geschikte hulpmiddel, dan moet u – indien dit mogelijk is voor u – zeker het internet eens raadplegen:

    • vzw REVA heeft als doelstelling informatie te verschaffen over producten en diensten aan personen met een handicap. Via hun website (http://www.reva.be) kunnen personen met een handicap zoeken volgens exposant, rubriek (bijvoorbeeld lezen en schrijven, sanitair, toegankelijkheid) of product/dienst (bijvoorbeeld baden, begeleid wonen, assistentiehonden).

      Daarnaast organiseert vzw REVA een tweejaarlijkse informatiebeurs die zich richt tot personen met een handicap, ouderen met beperkingen, hun familie, de professionelen en de vrijwilligers. Deze beurs is de plaats bij uitstek waar fabrikanten en verstrekkers van hulpmiddelen, organisaties die diensten aanbieden, verenigingen van personen met een handicap en de bezoekers elkaar ontmoeten.

      Voor meer informatie kan u terecht bij:

      REVA vzw
      Postbus 38
      1731 Zellik
      Tel: 02/463 58 33
      Gsm: 0478/90 81 88
      Fax: 02/463 58 34
      Website: http://www.reva.be

    • Het Kennis- en OndersteuningsCentrum (KOC) wil door middel van hulpmiddelen en (arbeidspost) aanpassingen het functioneren van alle personen met een handicap en hun leefwereld optimaliseren. Daarom verspreidt het informatie over hulpmiddelen en aanpassingen voor personen met een handicap. Deze informatie is terug te vinden in de databank Vlibank op hun website. Daarnaast ondersteunt het KOC de adviesverlening over hulpmiddelen en aanpassingen voor personen met een handicap.

      Voor meer informatie kan u terecht bij:

      Kennis- en OndersteuningsCentrum (KOC)
      Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
      Sterrenkundelaan 30
      1210 Brussel
      Tel: 02/225 86 61
      Website: http://www.koc.be

    Personen met een handicap specifiek met communicatieproblemen kunnen terecht bij MODEM. Dit adviescentrum geeft raad en ondersteuning bij computeraanpassingen. Soms zijn er aanpassingen nodig om de standaardcomputer toegankelijk te maken. Hiervoor bestaat er een ruime keuze aan aangepaste software en alternatieve randapparatuur. Daarnaast verleent MODEM ook advies en ondersteuning bij communicatiehulpmiddelen. Voor personen met beperkte communicatiemogelijkheden, is het zeer belangrijk dat zij toch hun behoeften en gevoelens kunnen uiten. Voor hen bestaan er ondersteunende communicatietechnieken en technische hulpmiddelen. Het doel is communicatie mogelijk te maken, onder welke vorm ook.

    MODEM heeft een lage drempel: een eenvoudig telefoontje volstaat. Na een grondige analyse van de individuele hulpvraag worden oplossingen voorgesteld en besproken. Indien mogelijk kunnen die in het demonstratielokaal worden uitgeprobeerd. MODEM verkoopt zelf niets: daardoor kunnen ze een objectief en onafhankelijk advies garanderen.

    Voor meer informatie kan u terecht bij:

    MODEM
    Doornstraat 331
    2610 Wilrijk
    Tel: 03/820 63 50
    Website: http://www.modemadvies.be

    Wanneer u niet weet welk middel in uw situatie het meest geschikt is, dan kan u zeker terecht bij een ergotherapeut. Een ergotherapeut zorgt ervoor dat het dagelijks functioneren zo gemakkelijk mogelijk verloopt, zowel voor de hulpvrager als voor de hulpverlener. Een ergotherapeut kan bijvoorbeeld helpen bij de inrichting van de badkamer zodat die door hulpvrager en hulpverlener goed gebruikt kan worden, bij het aanpassen van de woning aan bepaalde beperkingen van de bewoner enzovoort. Meer hierover kan u lezen in rubriek ‘7.3.2.1 Ergotherapeuten’. Daarnaast kan u ook terecht bij een aantal centra en adviesbureaus die gespecialiseerd zijn in het toegankelijk maken van woningen voor mindermobiele personen. Meer hierover kan u lezen in de rubriek ‘10.1.2 Advies bij woninginrichting en –aanpassing’.

  2. Omgevingsbediening

    Pierre, 42, heeft sinds vele jaren een spierziekte. Hij is rolstoelgebruiker maar is nog altijd erg actief. Omdat hij de toetsen niet kan indrukken werkt hij op een computer met een laserlampje gemonteerd op zijn bril. Hij kan met een zgn. lasergevoelig klavier of ‘Lucy’ de computer bedienen. Hij houdt de administratie en het ledenbestand bij van een sportvereniging in de buurt. Pierre ligt veel in zijn bed. Doordat zijn armen en vingers niet krachtig meer zijn kan hij ook de gewone afstandbedieningen niet gebruiken. Hij heeft een zuigblaaspijpje aan bed en in zijn rolwagen, waarmee hij een intelligente afstandbediening met een indicatiepaneeltje kan bedienen. Daarmee kan Pierre lichten, radio, tv, deuropener, telefoon, parlofoon, enz… in zijn huis, vanuit zijn bed of rolwagen, bedienen. De installatie en het leren bedienen van die apparatuur was gemakkelijk. Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap heeft, na 18 maanden, de betaling van deze levensnoodzakelijke bedieningen volledig op zich genomen. Zowel Pierre als zijn vrouw Nele zijn erg tevreden. Nu kan Nele met een gerust hart het huis verlaten omdat ze weet dat haar man alles onder controle heeft.

    Er wordt veel aandacht besteed aan de hulpmiddelen die de zorg voor de patiėnt vergemakkelijken en die te bedienen zijn door de mantelzorgers en de andere hulpverleners. Deze hulpmiddelen verhogen het comfort van de omgeving. Maar er moet ook aandacht besteed worden aan de hulpmiddelen die de patiėnt zelf kan gebruiken en die zorgen voor de veiligheid en de zelfstandigheid van de patiėnt. Deze middelen verhogen het comfort van de patiėnt.

    Deze hulpmiddelen noemt men de omgevingsbediening. Dit is de verzamelnaam voor allerlei apparaten waarmee mensen met een fysieke beperking hun communicatie en relatie met de omgeving kunnen verzekeren. Door middel van een aangepaste afstandsbediening of elektronisch systeem, en een individueel aangepaste schakelaar kan de onmiddellijke omgeving gestuurd worden. Het gaat dan over TV-bediening, lampen aan- en uitschakelen en dimmen, deuren openen, telefoneren, radio, cd, video aanzetten, GSM, alarmsystemen enzovoort. Heel de sturing wordt zoveel mogelijk op één punt gecentraliseerd, zodat alles vanuit bijvoorbeeld het bed, de rolwagen, of het kantoor kan gecontroleerd worden.

    De computer is voor vele personen met een handicap ‘hun venster op de wereld’ en moet dus in hun omgeving een centrale plaats krijgen.


Hulpmiddelen huren of kopen

In een uitleendienst kan u hulpmiddelen lenen. Naast ziekenfondsen hebben ook Rode Kruis- en Vlaamse Kruisafdelingen, apothekers en bepaalde thuiszorgdiensten, zoals het Wit-Gele Kruis, uitleendiensten.

Elke uitleendienst bepaalt zelf welk materiaal er wordt uitgeleend en hoeveel de huurprijs bedraagt. Het aanbod en de prijzen kunnen variėren naargelang de organiserende instantie. Zelfs binnen éénzelfde organisatie zijn er vaak regionale verschillen. Soms betaalt u bij de uitleendienst enkel een waarborg, die u terugkrijgt wanneer u het materiaal terugbrengt. In andere gevallen betaalt u een waarborg én een huurprijs. Hoeveel die prijs bedraagt, is afhankelijk van de tijd dat u het materiaal in leen hebt (soms zal de prijs met de tijd dalen, soms zal u meer betalen wanneer u langer leent) en van het materiaal zelf (vb. de huurprijs van een ziekenhuisbed is uiteraard duurder dan deze van krukken). Bij de uitleendienst van het ziekenfonds betalen leden minder dan niet-leden (zie hoofdstuk 7 – Ziekenfondsen‘).

Wanneer u materiaal voor een zeer lange periode leent (vb. u huurt al 8 jaar een ziekenbed), vraag dan of u het niet kosteloos kan verder ontlenen of tegen een minimale prijs kan kopen. Daarnaast kan u bepaalde hulpmiddelen, bijvoorbeeld een rolstoel, bepaalde antidoorligsystemen of slaapsystemen, eventueel gedurende een zekere periode op proef gebruiken. Het geeft de zorgbehoevende persoon en uzelf de kans het hulpmiddel op gebruiksvriendelijkheid te testen en te controleren of het wel goed is afgestemd op uw noden. Informeer u indien mogelijk ook bij mantelzorgers die reeds gebruik hebben gemaakt van dat materiaal. Zij zullen u kunnen wijzen op de voor- en nadelen.

Voor de huur of aankoop van kleine en grote hulpmiddelen, dus ook rolstoelen, bandages en orthopedische hulpmiddelen, kan u terecht in de Mediotheek of de Thuiszorgwinkel. Er is een bijzonder ruim assortiment van artikelen die op verschillende vlakken het leven van het zieke kind, de persoon met een handicap of de oudere aangenamer kunnen maken. U krijgt er ook een antwoord op vragen over specifieke problemen. Bij vele problemen – mits ook een bezoek aan huis – kan u vrijblijvend terecht voor ergotherapeutisch advies van een Adviseur Hulpmiddelen en Woningaanpassing. Vervolgens kan u ook terecht voor meer gespecialiseerde hulpmiddelen rond communicatie bij audiologen.

Sommige Thuiszorgwinkels zijn aan een ziekenfonds verbonden, andere werken zelfstandig. Sommige hulpmiddelen kan u zonder voorschrift verkrijgen (vb. huur van een verzorgingsbed of toiletstoel), voor andere heeft u wel een doktersvoorschrift nodig. Uw aanvraag wordt dan door de medisch adviseur onderzocht. Wordt uw aanvraag goedgekeurd, dan betaalt het RIZIV (het ziekenfonds dus) u kosten geheel of gedeeltelijk terug. Indien niet, betaalt u alles zelf.

Men werkt zoveel mogelijk met de ‘derdebetalersregeling’. Een basistoestel zoals een aangepaste rolstoel wordt vaak voor 100% terugbetaald. Wil u echter extra onderdelen aanschaffen (vb. een boodschappentasje om te monteren op de rolstoel), dan dient u die zelf te betalen.

U kan zich eveneens wenden tot een zelfstandige bandagist of orthopedist of tot een apotheker. Een bandagist, een orthopedist of een orthopedisch schoenmaker heeft een erkenningsnummer bij het RIZIV. Zij hebben een specialisatie gevolgd in één of meer van de volgende categorieėn : rolstoelen, orthopedische schoenen, diverse bandages, orthesen en prothesen.

Voor elk hulpmiddel zijn er vaste tarieven bepaald bij het RIZIV. Een bandagist of orthopedist is echter niet altijd verplicht om zich eraan te houden, let dus op de prijsverschillen! Wanneer de zorgbehoevende persoon zich niet of moeilijk kan verplaatsen, kan u de orthopedist of de bandagist vragen aan huis de juiste maat te komen nemen. Normaal is een huisbezoek gratis.

Vergelijk prijzen en aanbod. Bezoek ook opendeurdagen, lees folders, vraag uitleg,…

U vindt de adressen en telefoonnummers van de Thuiszorgwinkels in de Gouden Gids. De lokale of regionale dienstencentra beschikken over adressen voor materiaalaankoop in uw regio. Informeer ook steeds bij het regionaal dienstencentrum of de sociale dienst van uw ziekenfonds of u geen tussenkomst kan bekomen voor de aankoop van hulpmiddelen (vb. wegwerpluiers, anti-doorligmateriaal, toiletstoel, glucometers en bijhorende strips, …) via het RIZIV of de aanvullende vrije verzekering van uw ziekenfonds. Personen met een handicap die erkend zijn door het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap, kunnen daar ook een tussenkomst aanvragen (zie hoofdstuk 13). Daarnaast voorzien het Vlaams Gewest, provincies en gemeenten soms tussenkomsten. Ook serviceclubs hebben dergelijke initiatieven.

Zoals vermeld in rubriek ‘8.2 Hulpmiddelen zijn noodzakelijk’ kan u het geschikte hulpmiddel zoeken op de website van REVA (http://www.reva.be) of in de databank van KOC (http://www.koc.be).

Voor communicatiemiddelen kan u ook terecht bij MODEM.


Handige tips

Thuiszorg is duur. Naast de vele medische uitgaven besteden de zorgbehoevende persoon en de mantelzorgers ook nog vaak een fortuin aan hulpmiddelen en verzorgingsmateriaal. Maar met wat creativiteit kan u zelf ook heel wat bedenken.

De volgende tips brengen u wellicht op ideeėn, zodat u kosten kan besparen:

  1. Vraag uw dokter aandacht te besteden aan de kostprijs wanneer hij voorschrijft. Eenzelfde product kan bijvoorbeeld goedkoper zijn wanneer het gekocht wordt in duoverpakking of wanneer een magistrale bereiding i.p.v. een farmaceutische bereiding mogelijk is.
  2. Gewone voeding die fijngemalen is, kan vaak de dure sondevoeding vervangen. Er zijn goede mixers in de handel. Vraag steeds advies aan uw huisarts en diėtiste.
  3. In plaats van sondes dagelijks te vernieuwen kan u ze in een ontsmettende vloeistof onderdompelen, zodat ze opnieuw kunnen worden gebruikt.
  4. Er zijn veel wondzorgmaterialen op de markt. Nieuwe actieve verbandmaterialen zijn soms duurder in aankoop, maar verkorten de wondhelingstijd. Vraag advies aan de arts, apotheker of verpleegkundige voor aangepast materiaal en eventuele terugbetalingen.
  5. Wegwerpluiers kopen in grootverpakking, bijvoorbeeld rechtstreeks bij de fabrikant, is goedkoper.
  6. Heel wat hulpmiddelen of onderdelen ervan kan u tweedehands kopen, bijvoorbeeld via tijdschriften van liga’s en verenigingen.

Cera Holding en de mantelzorgverenigingen hebben samen een boek samengesteld met originele ‘doetips’, waarmee de zorgbehoevende persoon zolang en zoveel mogelijk zelf kan blijven doen. “Het thuiszorg-ideeėnboek” (2001) kan je gratis bekomen bij Cera Holding en alle mantelzorgverenigingen (zie hoofdstuk 7 – Verenigingen van gebruikers en mantelzorgers’)


Nuttige adressen

Informeer u bij het ziekenfonds, de apotheker, uw thuiszorgdienst, Mediotheek of Thuiszorgwinkel, plaatselijke afdelingen van het Vlaamse en Rode Kruis of een lokaal dienstencentrum.

  • REVA vzw
    Postbus 38
    1731 Zellik
    Tel: 02/463 58 33
    Fax: 02/463 58 34
    Website: http://www.reva.be
  • Kennis- en OndersteuningsCentrum (KOC)
    Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
    Sterrenkundelaan 30
    1210 Brussel
    Tel: 02/225 86 61
    Website: http://www.koc.be
  • MODEM
    Doornstraat 331
    2610 Wilrijk
    Tel: 03/820 63 50
    Website: http://www.modemadvies.be
  • EDITH vzw
    Tervuursestraat 83
    3000 Leuven
    Tel: 0497/37 15 57